Saya Tuk Bik, Yangon

Israel ti zongah auhmi Judahmi hi vawlei tuanbia zoh tik ah mi hmasa pawl ah an tla. An tuanbia zoh tik ah zaangfak ngaingai an si. Hremnak phun kip le saltaannak a phunphun an tuar i an tuar tuk nak ah an rampi tiang a rak tlau bal. Asinain, Judahmi hi vawleicung ah mifim tiah ruahmi an si.

2015 hlathlai ning in vawleicung ah Judahmi hi milu 14.1 million an um ti a si. Vawleicung milu huap in 0.2 lawng an si nain kum zabu 20 lio i daihnak laksawng a cotu panga lakah pakhat hi Judahmi, America rampi ah mi a hiip kho bikmi zakhat ah sawmnga hi Judahmi, minthang bik saya zakhat ah sawmthum hi Judahmi, America i ca lei, music lei le piahzat lei a thiammi zakhat lakah sawmruk hi Judahmi, America mirum bik zakhat ah sawmnga hi Judahmi, Forbes cazin ning in vawleicung mirum bik sawmli ah hleiriat hi Judahmi an si, a ti. Vawlei tuanbia ah minthang Einstein te hna, Karlmax te hna zong hi Judahmi an si.

1. Mah le mah i bochan ning cawnpiaknak: Judahmi nih ngakchia fimcawnnak hi ṭhanchonak le ṭhatnak vialte a hrampi a si tiah an zumh. Ngakchia hna nih anmah le ruahnak te kha hmangin mah le mah i bo-
chan kho dingin le dir kho dingin an cawnpiak hna. Fale a hleihluat in dawt le cawngong cawm in cawm kha an duh hrimhrim lo. Kum 5 ngakchia cu na bawi a si, kum 10 ngakchia cu na sal a si i kum 15 ngakchia cu patling a si cang tiah phungthluk zong an i ngeih. Chim duhmi cu, kum 5 ngakchia u dawt khawh chungin na dawt lai, kum 10 ngakchia cu a phurh khawh tawk thil kha na phurhter cang lai, cun kum 15 a tlin cun mah tein biakhiahnak tuahter cang ti kha a si.

2. Cauk duhnak ziaza: Ngakchia cu thil an vun theih khawh bak in an Baibal ah khan khuaitizu dor khat te an thlerh i an fale kha an hnamhter hna. Cauk a thlumnak le a ṭhatnak kha thei hna sehlaw duh hna seh tiah an tuahtermi hna a si. Judah chungkhar a simi nih cun ca-ruuk (library) an i ngeih dih i an ihnak lucung leiah an chiah tawn. Cauk hi an duh an dawt lawng siloin an upatnak langhternak ca ah an lucung leiah an chiahnak a si. Anmah le mah zong hi cauk duhmi miphun kan si tiah an i chor ngaingai. Hlathlainak tuahmi ah cun kum 14 a tling cangmi Judah ngakchia nih cun thla khat ah a tlawm bik cauk pakhat tel an rel peng ti a si.

3. Fimthiamnak a biapitnak kha theihter: Judah ngakchia cu thil thei kho rual an vun si bak khin hringtu nu nih bia a hal tawn ti a si. Ka fa atu ah hin na inn kang sehlaw na thilri zong mi nih in cuh hna sehlaw zeidah naa laak hmasa bik hnga, tiah hringtu nu nih a hal tawn hna. Fale nih sui le ngun tiah an leh ah cun ka fa, faak deuh in ruat rih tiah an ti tawn hna. Muici (color) zong a ngei lomi, rim zong a ngei lomi kha teh tiah an hal ṭhan tawn i an fale nih fimnak tiah an leh hna hlan lo an hal tawn hna ti a si. Kanmah zong nih fimnak sui um cu firpiak khawh si lo kan ti tawnmi bantuk khi a si.

4. Cauk tampi maw aa phurh: Cauk tampi rel ruangah hi phungthluk hi a chuakmi a si an ti. Ngakchia kha an ngakchiat lio tein cauk rel thiam ning kha an cawnpiak hna. Cun khuaruah tuaktaan thiamnak zong kha an cawnpiak hna. Judahmi zumhnak ah cun cauk rel cu mi nawlcawn khi a si ko i khuaruah thiamnak, pumpak fimnak le thil thar ser thiamnak hna kha biapi deuh ah an chiah. Theihhngalhnak tampi ngeih ṭung i zeihmanh a tuah thiam lomi kha cauk tampi maw aa phurh tiah an auh tawn hna.

Photo credit: The New York Times