Caṭialtu: Salai Zung Lian

Caṭialtu hi New Delhi, India i Chin Regufee School ah principal rian a tlai cuahmahmi a si.

Vawleicung sermi thil vialte hi a rawk kho le a palh kho lawngte an rak si ko rua. Minung hrimhrim cu a palh lo kho lomi kan rak si a fiang chinchin. Palh le rawk a sinak hi M.Sc (IT) kan cawnnak kan saya pa nihcun “thil pahnih aa ton tik ah a chuakmi a si. Thil pakhat lawng cun a rawk le palh ti hi a um thiam loh” a ti i, si dawh ngai a si. Cu chirhchanh in tutan ka capar zong vun ṭial kaa timhmi a si.

A tulio IT chan ah kaltak awk a ṭha bak lomi Computer hmanh hi a palh khomi si an ti ca ah Default setting program an chiah. BIOS setting hna khi a umnak a si. Computer kan hman tik ah hman lo awk a ṭha bak lomi Window hna khi a palh le rawk khomi a si an ti ca ah Repair khawhnak program an chiah chih. Computer in kan file vialte khi nikhatkhat cu a rawk le palh kho an si ca ah Partition tampi chiahpiak in document vialte fim an si lengmang. Computer in ca kan ṭial tik ah palh khawh a si an ti ca ah delete le back arrow an chiahnak khi a si.

Cu lawng hlah ee, cafung (Pencil) in ca kan ṭial tik ah palh khawh a si an ti ca ah a cungte ah hnawhnak/remhṭhannak (Eraser) an bunh khi a si. Bawlpen (Pen) zong khi a palh khomi si an ti caah a hlohnak (Correction pen) an siamnak khi a si. Engine seh pawl hna khi a siamtu nih an siam lioah cun rawk le palh kho ti lo dingin an siam ko nain a rawk le palh kho ṭhiamṭhiam si an ti ca ah Workshop training le dawr a ummi te hna khi a si. Motorcycle ah Tool Box an siam chihmi te hna khi a rawk khomi a si ca ah a remhnak thilri chiahnak ah an siam chihmi a si.

Cu lawng si rih loh, Mobile phone zong hi nikhatkhat cu a rawk le palh khomi a si an ti ca ah reset le backup program an chiahnak khi a si. Pumpululh chuih thiam hna zong khi an i hliam kho, an i rawk kho, chuihning kalhmang an i palh kho an ti caah coach le a chawngtu (Reserve) ding an umnak khi
a si. Guitar zong khi a lai kho, a palh kho a si ca ah a merhnak key an siam chih. Vawleipi nih aa buaipimi Nuclear bomb hmanh khi a rawk kho le palh kho a si an ti ca ah code an chiahnak a si. Pathian nih a sermi minung hmanh hi a rawk kho le a palh kho kan si caah siibawi (Doctor) te hna, biaceih bawi (Lawyer) te hna an umnak khi a si ko. Police le thong te hna an umnak, Motor PK te hna an umnak khi Motor kan monghmi kan palh khawh ca ah a si.

A fiang ko mi cu vawleicung thil vialte hi rawhnak le palhnak an ngei dih ca ah a remhnak le thlopnak an siam chih cawlh hna. Computer le Phone ah cun setting le reset timi ko khi a tam khun. Google, Microsoft hei ti bantuk tiang khin an si dih hna. Kan ṭial cawk lai loh. Nan theih tukmi kha an si ko hna. Khrihfami nih kan zumhnak hrampi Pathian bia (Bible) kan kalpi ning palh khawh a si an ti ca ah bible sianginn an dirhnak a si.

Cucaahcun, minung chinchin cu a palh lo kho lo kan si kan ti cang khah. Kan Lai biatlaih ah “Lei le Haa aa seh” an ti maw kha. Kan palhnak le rawhnak ah zei dah kan i remhnak dingah kan hman kun ne hnga. A remhnak setting kan ngei maw? Reset program teh kan ngei maw? Khua zei workshop ahdah kan kal kun ne hnga. A fim chungnak Backup program teh a um maw? Security code hna cu teh kan i chiah kho ne maw? Ruah ngaingai kan hau. Zei bantuk hriam le naam dah kan hman lai. Minung nihcun a palh kho bak cu le kan si fawn hoi. A remhnak tool box kan ngeih lo ah kan palhnak hna hi remh lo pi cun maw kan chiah ko ne hna hnga. Pakhat le pakhat kan i ti sualnak le lungthin kan i nuamhter lonak te hna hi-hi ti pi hin maw kan chiah ko ne hna lai. Thirchia zuarnak ah zuar dih maw an hauh ne kun lai…?

Si hlah eee, kannih a nungmi Pathian a biami nihcun a remhnak ding tool box, setting program, re-
set, backup pawl ṭha tuk pei kan ngeih leh cu. Cu kan tool box cu Jesuh Khrih nih a kan cah tami “DAW-
TNAK” kha a si ko. Hi dawtnak nihcun zei bantuk palhnak le rawhnak hmanh kha remh khawh lo le siam khawh lomi a ngei hrimhrim lo.

Nan zumh lo ahcun a tanglei ahhin vun zoh hna hmanh usi:-

Phungthlukbia 10:12:– Huatnak nih rem lonak kha a thawhter, sihmanhsehlaw dawtnak nih cun i ti sualnak vialte kha a khuh dih.

Levitikas 19:18:– Nangmah na phun hawi cungah phu na hlam lai lo, na lungchung in huatnak zong na  pawi lai lo, sihmanhsehlaw na inn pa cu nangmah naa dawt bantukin na dawt lai; keimah hi BAWIPA cu ka si.

Johan 15:12-13:- Kei ka nawlbia cu hihi a si. Keimah nih kan dawt hna bantuk te in hin pakhat le pakhat i daw u. Mi nih a hawile caah dawtnak ngan bik a ngeih kawhmi cu an ca i a nunnak pek hi a si.

I Korin 16:4:– Nan tuahmi thil pohpoh kha dawtnak in va tuah u.

I Peter 3: 8-9:– A donghnak ah ka chim duhmi cu, ruahnak khat le lungthin khat in um u, u le nau bantuk in i daw ulaw pakhat le pakhat i zaangfah ulaw toidor tein um u. Ṭhatlonak kha ṭhatlonak in lehrul hlah u, volhpamhnak kha volhpamhnak in lehrul fawn hlah u; thluachuah peknak tu in lehrul hna u.

Khrihfabu chung kan i paih i kan cawlcanghnak ah siseh, zatlang kan tlonlennak le cawcanghnak ah siseh minung tampi le thil tampi aa tonnak poh ah cun a palh kho le a rawk khomi lawngte kan si ko. Cucu al awk le doh awk thil an si hna loh. Dawtnak tuin remh le thlop i zuam ko hna usi. Minung pah-
nih kan i ton ahcun kan rawk kho, kan palh kho ca ah keimahte lawng um ko ning ti fawn hlah. Mah te lawng um hi “Mithi” tiah an ti hna. Na thaw na chuah i na mit na au ko ahcun hawi sinah chuak ve, pawt ve, mang ve, cawlcang ve. Na thinlung le ruahnak le chawva hna in ram le miphun, khrihfabu hi dirkamh i zuam usi. A chuahnak tiva (vasum) a um lomi ti cu Rili thi an ti khah. Rili thi ah cun zei nga hmanh an nung kho lo i an thi zungzal. An thih tik ah kha tili kha a thu i a nam. Ti chungah a ummi nga ngenge hmanh an tlumtla kho lo. Duhdim nun nuamhnak an tep kho lo. Luannak tiva (vasum) a umnak tili cu a thianghlim i, nga hna zong nih duhdim nun nuamhnak an hmu. Cu nga lila nih cun minung kan nunnak tiang duhdim nun nuamhnak a kan pek.

Chin miphun le khrihfa hna, hawi he i ton i rawk le palh lai kha phang hlah. Kan rawh le palh zongah a remhnak hriamnam ṭha Jesuh Khrih nih a kan roh tami “DAWTNAK” kan ngei ko. Cu hriamnam kan hman ahcun remh khawh lo le siam khawh lo in a um bal lai lo. Khuai an vah cu khuaihliti ca ah a si, kan vahvaih cu kan ram le miphun le khrihfabu sersiamnak ding ca ah a si ve awk a si ko. Pathian nih tam tuk thluachuah an pek hi awh. Na rel cawk maw?

Cucaahcun, Pathian nih Lairam ah khuaihliti ser dingah tizu kawl in a kan vahvaihtermi khi a si. Na tlanhmi tizu kha zapi sinah na fonh rih hlan chung poh cu khuaihliti a si rih loh. Hawi sin i na fonh le pek hnu lawngah tizu sinak in khuahliti aa can ceo khi a si. Cucaah, Khrihfabu siseh, organization ah siseh, zatlang kan nunnak ah siseh kan cawlcangh tik ah palh sual lai ṭih tuk i dai tein um i timh kha ca ṭialtu hmuitinh siloin cu ṭihphannak vialte cu minung kan ton ding hrimhrim a si ko tiah “Dawtnak” hriamnam tu i ken in i paih ko usi, cawlcang ko usi titu hi ca ṭialtu hmuitinh cu a si.