Rev. Tan Ceu Thang

Hlan lio ahcun Laimi nih ramdang mi ṭhit-vat cu rak doh ngai a si. Atu ahcun ramdang ah khua kan sa, an ti-rawl kan ei, anmah he kan i cawh len cang tik ah, ramdang mi ṭhit-vat hi doh awk a ṭha ti rua lo. Cu nak cha cun aa ṭhi-ummi an tefa hna nih Laimi sinak an thlau lonak tu khi i zuam deuh a hau cang. Miphun lei cun hrial awk ṭha lo in ramdang mi he cawh lulh kan si cang. Asinain biaknak lei mit in kan i ralrin ngai a hau ko tiah ka ruah. A hlei in Muslims he ṭhit-vat hi ralrin awk ngai ah ka chiah. Zeicahtiah mit in kan hmuhmi le hna in kan theihmi lengin an sining ah khin ralrin ding tampi a um rih. Cucaah an kong kan theih khawh nakhnga Muslims nun ning ah nu le pa i dannak tlawmpal in kan zoh hna lai.

Muslim Thawhkehnak: Muslims cu kum zabu 7 hrawngah Mecca, Saudi Arabia ram (Middle East Asia) in aa thawkmi a si. Muhamad hi founder ah ruah a si nain a nupi hi founder a si deuh a titu zong an um. Muhamad hi ngakṭah a si i a pu (a pa nau) Abu Talib sinah a ṭhangmi a si. A pu hi Mecca khua-uktu, upat ngaimi, sipuazi lei zongah minthang, kuttang rianṭuantu zong a ngeimi a si. Muhamad nihhin a pu sipuazi ah khualtlawn le chawleh hi a bawmh tawn. A pu thih hnu ah rian chaang khotu a dang an um lo caah a pu nupi Khadijah nih Muhamad cu an pa rian pehzulhtu ding le a pasal caah a laak, ti a si. Cun, AD kum 610 ah Muhamad nih vancung mi Gabriel (jibril) he an i tonnak kong a chim tik ah a nupi Khadijah nih cun Pathian bia phortu Prophet na si tiah a ti. Cuticun, an kuttang rianṭuantu hna zong nih prophet ah an cohlan ve. Cucaah an umnak Mecca ah doh le hrem an tong i Madina khua ah an zaam, cuka cun an hung karh hi a si. Muslims pawl hi Abraham nih fapa pahnih a ngeihmi hna lakah upa deuh a simi, a salnu Harger he an hrinmi, Ismael chungchuak an si.

Muslims ah Nu Dirhmun: Khrihfa biaknak zongah nu nihhin dirhmun an rak ngei lo ngai. Naite i Human Right an hung ṭhawn hnu lawngah nu thawchuah le au-awnh thawng a hung than khawh hi a si. Bible nakin Human Right nih an aw a chuahter deuh hna ti ahcun kan palh theng lai lo. Asinain Human Right zong nih an chanchuah khawh lomi cu Muslims nu pawl hi an si.

Muslims nu cu an lu puanpante ikhuh phung a si. Cutikah Lukhuh bu in khual an tlawng i hnahnawhnak tampi an tong. Airport check-point ah lukhuh an phoihter hna tik ah an buai. Phoihter ah le an biaknak zei rel lo ah a tla, phoihter lo ah le thil ṭha lo le meithal hna an thuh khawh, tiah lunghrinh an si. Human Right nih an dirpi hna i, khual an tlawn ahcun an lukhuh a hau lo, freedom le right an ngei ve, tiah an aupiak hna. Asinain anmah Muslims nu lila nih an duh lo, kan lu puankhuhnak nawl right kan ngei, an ti ve. Lukhuh khi an caah a biapi ngaimi a si ve. Hanyang University i Professor Heesoo Lee le Sunmoon University i Professor Wonsam Lee chim ning ahcun an virgin sinak himnak caah an hmanmi a si, an ti. Zeicahtiah Muslim ahcun virgin lawng khi va ngei tlak ah an ruah. Muslim Moroco ahcun ṭhit-umh puai hi nili le zaanthum chung tuah a si. A zan khatnak ah mopa nih a nupi virgin sinak cu a ngiat lai i, a thaizing zingka ah monu bawngbi chungnawh ah virgin sinak thi a sen-rang cawh aa nehmi a um le um lo kha a nu sinah a zohter lai, ti a si.

Cun, Muslim nu pawl cu cuarpartan an si rih. Cucu vacung padang duhnak an ngeih nakhnga lo, tiah an tuahmi a si. Sex duhnak an ngeihmi hrawkpiak khan khi a si.Nain nu cuarpartannak nih khi nan caah thil ṭha lo tampi a chuahpi. World Health Organization chim ning ahcun nu cuarpartan cu sexual duhnak an a zor lawng siloin fa an hrin tik ah a nu he a fa he thih a fawiter deuh. Cun, zawtnak rungrul ṭha lo ngeih a fawiter deuh fawn, an ti. Zeicahtiah nu cuarpar an tan tik ah Doctor thiamnak le sicam ṭha tein tanpiaVl si lo. An nu maw an pi maw pakhatkhat nih coka naamtong, thlalang kuai, umkheng kuai, katkyi ti bantuk in tanpiak an si. Cun, thlopbulnak zong an tuah bak lo, cuarpar an tan dih in sirthlang ah an hrilh hna i, an thih le thih lo lawng an ngiat hna, ti a si. An thi tamtuk a chuah ca ah a thi lanmi an tampi. An thih lo hmanh ah an lungfahnak le cuarpartan an ṭihnak khi an nunchung an thlau kho ti lo, emotional zawtnak an ngei peng, ti a si. Hihi a taktak ahcun an bible (Qur’an) ah nu cuarpartan ding ti a um bak lo. Middle East lei in culture pakhat ah an hman i biaknak lei doctrine pakhat ah an cantermi a si. Atu ahcun an biaknak mit in cuarpartan lo cu nu thiang lo ah hmuh an si cang.

Muslim ah cun nu nih man an ngeihnak cu sex lei pa diriamhtertu le fa hringtu an sinak te lawng a si. Cucaah nu cu thlaici tuhnak dum fate he tahchunh an si. Cun, Aliah Schleifer chim ning ahcun, nu nih fapa a hrinnak i a thih ahcun ‘a martin dying in Battle’ bantuk a si, a ti. Fapa a hrinnak in a thimi nu lawng khi van kai dingah an chiah hna. Nu cu 99% hi hell tla dingah an chiah. Hell hi nu ca ah sermi a si, a ti. Muslim ah cun nu nih fanu a hrin ahcun fa a hrin khawh bakin zei rian poh ṭuanter colh an si. Heesoo Lee chimnak ah cun fapa a hringmi lawng nih nithum in niruk tiang zohkhenh an tong i ni 40 chung dinhnak nawl an ngei, a ti. Cun, nu nih khualtlawn an duh ahcun va ngeimi nih an vale ṭhokhansa, va ngei lomi nih an pa le ṭhohkhansa lak hnu lawngah khualtlawnnak nawl an ngei, ti a si rih.

Muslim ah Pa Dirhmun: Zei tik hmanh ah nu nakin an sang deuh zungzal. Muslims cu fa tampi ngeih khi an biaknak karhnak bik a si ca ah pa nih nupi tampi ngeih phung a si. A nupi nih sex diriamhnak a pek khawh lo ahcun dotla tein nupi dang a ngeih khawh. Cun, a nupi nih fa a hrin khawh lo ahcun nupi dang ngeih khawh a si fawn. A nupi a hnatlak lawngah nupi dang a ngeih khawh an ti nain, a thlithup in aa chiahmi an tampi. Nupi a ngeih ko bu ah a thla le kum rauh in khual a tlawn ahcun a diriamhnak ca ah caan karlak nupi zong aa chiah khawh rih. Cucu an phung nih a onhmi an si. Cu belte nupi pathum pali a ngeih ahcun a nupi le hna karlak ah hnahchuahnak a umter lai lo. An zate cungah dawtnak, chawva, phaisa lei zongah ruang tein a zoh hna lai, ti a si.

Bia funnak: Muslim ahhin ‘House of peace’ le ‘House of war’ tiah phunhnih an um. Annih cu biaknak lei lawng siloin Politic lei hrim ah hmuitinh a ngeimi an si. Muslims uknak hmun lawngah daihnak a um, an ti. Cucaah vawlei hi kanmah nih kan uk lawngah a dai lai, ti ruahnak he ral an doh lengmangnak hi a si. Cun, Muslims biaknak ah an luhpi khawhmi hna cu rammi sinak tiang an thlen hna. Uzbekistan, Pakistan, Kazakhstan ti bantuk ‘tan’ poh khi Muslims ram sinak langhternak a si. Cucaah hlan lio i ‘London’ ti a simi kha Muslims refugee an tamtuk cang ca ah atu ah cun ‘Londonistan’ ti a hung si cang. Muslims an sinak hrimhrim khi ram min ah an chuanchih cang. Korea zongah sianginn kai le rianṭuan in a rak lutmi Muslims hi 100,000-200,000 kar an si i, Korea Muslims hi 35,000 an si cang, tiah Hankook IIbo web nih 2009 article ah an tial. Atu cu an karh chinchin cang. Itaewonah khin Muslim rawl dawr pathum an um, kan hawile he kan va ei bal. Cun, Muslim Mosque (biakinn) le book store nganpi zong a um. Korea nu-ngak nih ramdang pa vat an uar ve hoi cang i, Muslim a va i piatana a tongmi an tampi cang. Ava nih nupi dang a rak ngeih a theih ṭhan tik ah sock in a thideng i biaceih zung tiang a phanmi Korea nu zong an um len cang. Market tampi ah Muslim rawl thiang (halaal food) zong an zuar len cang. Cucaah Korea Khrihfa tampi an thin an i domh len cang. Kannih Laimi zong nih,kan ram ah siseh ramdang ah siseh, Muslim sining theih loin nan ṭhit-vat sual hna ahcun phoih khawh lomi hrikual ah nan i ngerh a si ko lai. Nu an namneh ning khi nan celh hnga maw? Na va nih nupi pathum li te khi ngei sehlaw, zeitin?

Note: “Understanding of Muslim” class kan cawnmi chungin ka khomhmi an si.