Saya Pum Hon Thang

Mi tampi cu phaisa kawlhawl cu kan ṭhawng ngai nain a hmannak le a khon dan kha kan thiam lo ca ah kan hmuhmi hi sullam ngei lo ah kan vaivuanhter dih tawn. Cucaah Phaisa hi zeizat dah kan ngah timi nakin zeitluk in dah kan khon khawh le zei ah dah kan hman timi hi a biapi deuh ngaingai tiah ka ruah. Cucaahcun phaisa tampi in khon thiam a duhmi hna nih zei tin dah phaisa tampi kan khon khawh ve lai timi hi zoh ṭi dingin kan sawm hna.

1. Phaisa bawm ah phaisa na chiah peng lai: Na phaisa bawm i a ummi cheuhra cheukua (9/10) kha chuah law cheuhra cheukhat (1/10) kha chiahpiak peng hmanh a hnu ah cun na phaisa bawm a khat ko lai. Eg. Arti pumhra zingchiar ṭawngah chia law pumkua kha zaan lei ah la ṭhan lengmang in pumkhat kha nganta lengmang hmanh, a hnu ah cun ṭawng kha a khat ko lai.

2. Budget na suai peng lai: Budget suai cu a muimi khur chung i ceunak pakhat bantuk a si. Na phaisa bawm in a zutmi kha an theihter lai. Phaisa bawm a pemmi na hmuh ahcun na thlop khawh cang lai. Budget na suai tikah herhmi le duhmi na cohpolh lai lo. Na hmannak ding 9/10 kha ṭha tein na suai lai. Chikhat diriamhnak sawhsawh ah na hmang lai lo. 1/10 cu na khon peng lai. Zeicahtiah, Systematic (Sahnittaciah) tein phaisa hman thiamnak nih rumnak kha an pek ko lai.

3. Phaisa na karhter lai: 1/10 na khonmi kha na karhter lai. Punghman income um khawhnak a si dingmi Bank or midang pakhatkhat kha na hlanh hna lai. Eg. Saṭil zuat in phaisa zong fahrinter in na karhchoter ve lai.

4. Na phaisa kha ṭha tein na kilven lai: Siipuazi(Investment) tuah timi cu sungh zong a fawi tuk ca ah theih huaha lo in tuah lo ding. A theimi sinah ruahnak hal ding. Eg. Innsa pa hna kha sui zuarnak ca ah tiin na phaisa hlan sual hlah, na sung dih sual lai. Na phaisa kha na seihchiahnak hmun lawng ah chiah ding. Na duh tik poh ah ngah khawhnak ding le a miak zong a zatawk in hmuh khawhnak hmun ah chiah ding a si. Pakhatkhat a can sual ah tiin a ngeihmi chawva le innle lo hna zoh in sachoh ṭha tein tuah ding.

5. Mah tein inn-lo ngeihnak: Inn hlan ahcun thla fatin inn man pek a herh. Mi Inn a si caah duhmi tisik an-hnah, lentecelhnak ti bantuk zong zeihmanh kan tuah kho lo. Mah inn a si ahcun inn man pek hau ti lo i mah inn man kha kan duh herh ah kan hman khawh cang. Eg. Mah nih inn-lo ngeih tik ah, zei poh a cawk lawng siloin mah tein dumhau ngeih ding. Cu tiin dumhau hna kan ngeih ahcun mehhang kan cawk hnga dingmi in a dang tampi cawk le tuah khawh kha a si cang.

6. Hmailei income hmuhnak: Pakhatkhat kan si sual zongah kan chungle ca ah hmailei i seihchiah ummi cu hmunhma cawk i a herh tik poh ah a man a rak kai i zuar khawh ding (asilole) bank or seihchiahmi hna sinah a karh hmuh dingin ṭha tein chiah ding kha a si. Eg. Kedenh ṭhi pa, Kum 8 chung phaisa karh a lami pa sinah Dingka pia 2 lengmang zarh chiar chiah. Kumli a tlin ah a ziin le karh fonh in 1040 hmuh ding na si tiah a hlanhmi pa nih a ti. Mah ti ningin kum 12 chung a khon rih ahcun 4000 a ngeih khawh lai. Mah hlan chan lioah hin, thongli a ngeih khawh ahcun a chanchung ṭuan lo zongah a ding ei kho cang tinak a si.

7. Income tam deuh hmuhnak kawl ding: Income tam deuh hmuh na duh taktak a si ahcun na lung thin in duhnak taktak ngeih le ṭihṭihciahciah tein um kha a hau. Eg. Rum na duh, ka duh ti vial lawng in a za lo. Phaisa fangnga ka herh, zei tik caan chungah timi ṭihciah tein planning ngeih hnu ah zei dah ka tuah lai tiin lam kawl i hmuh naa zuam lai, cu na hmuh hnu in cun fanghra ngah kha cu a har ti lo. A biapimi cu, naa tinhmi ah fek tein dir khawh kha a si, na duhnak he tampi cawhpolh lo tein um khawh kha naa zuam lai. Kan i tinhmi le kan thiamnak le zuamnak nih khan hlawhtlinnak a kan pek. Kan rian ah kan i zuam i kan thiam hnu ahcun lahkhah (income) cu cunglei zongah rak ka karh ti chim hau loin amah karh in a karh ko lai. Na rian ah khan thiam khawh(Cuancin) ding kha i zuam ko. Na income a karh ko lai. Rian na thiam lo le naa zuam fawn ṭung lo ahcun lahkhah ka keih uh tiin voi hra leng na ti len hna zongah an in keih hlei bal lai lo.

Ref: The richest man in Babylon